ISSN 1302 - 3543 English
Anasayfa  |  Künye   |  Haberler  |  İletişim

Hızlı Erişim







Yukarı Çoruh ve Kelkit Vadisinin İslamlaşmasına Öncülük Eden Türk Dervişleri
(Turkish dervishes which are working on colonization at Coruh and Kelkit dale )

Yazar : Mehmet Fatsa    
Türü : Telif
Baskı Yılı : 2008
Sayı : 22
Sayfa : 283-327


Özet
Anadolu ve Balkan yarımadalarının İslam dini ile tanışmasını sağlayan; çoğu emir, bey, melik ve sultan gibi liderlik ifade eden unvanlar ile kayıtlara geçmiş Türk dervişlerinin Çoruh ve Kelkit vâdisinde oynadıkları kolonizasyon rolünü bu makalemizde ele almaya çalıştık. Vergi defterleri ve vakıf kayıtlarında adı, kurdukları zaviyeler ile zikredilen bu ilk dönem Anadolu Erenlerinden on dördü hakkında esaslı bilgilere yer verilmiştir. Ancak bu yörede ilk beylikler, Akkoyunlular, Selçuklu-lar ve daha sonra Osmanlılar tarafından vakıflar tahsis edilerek desteklenmiş 45’in üzerinde zaviye-den söz etmek mümkündür. Gayrimüslimlerin sayıca azımsanamayacak miktarda olduğu Çoruh-Kelkit vâdisindeki köy ve kasabalarda, söz konusu bu zaviyelerin İslamlaşma-Türkleşme sürecinde en etkin kurumlar oldukları anlaşılmaktadır. Bunlardan ön planda olanlarından bazıları Şeyh Hayran, Emir Ahmet Zengânî, Hoca Yakut, Sultan Fakra, Seyyid Salih, Şehit Osman ve Haydârihâne zaviye-leri şeklinde zikredilebilir. Bahsi geçen bu kurumlar, modern hayatın oldukça uzağında kalan, ancak dönemin şartlarında toplumsal yaşamın vaz geçilmez ortak üniteleri olan ibadethaneler, yollar, köprüler, imarethaneler ve değirmenler gibi faaliyet alanlarını idare etmiş ve devlet otoritesinin ulaşma zorluğu çektiği kırsal alanlarda nizam ve intizamı sağlamışlardır.

Anahtar Kelimeler
Zaviyeler, Çoruh-Kelkit Vâdisi, Emir Ahmet, Şeyh Hayran, Hoca Yakut, Şehit Osman, Hayderîhâne, Seyyid Salih.

Abstract
In this paper we studied on Turkish dervishes which are working on colonization at Çoruh and Kelkit dale. Also these dervishes who are recorded with emir, bey, melik and sultan appellation, worked on propagate islam on Anatolia and Balkans peninsula. We give exhaustive information about fourteen Anatolia’s eren at first period which are recorded with their small dervish lodge on tax and foundation records. But in this zone more than 45 small dervish lodges stand by first sulta-nates, Akkoyunlular, Seljuq and then Ottomans. These small dervish lodges most effective organi-zation for convert to Islam and be turkized on Çoruh-Kelkit dale’s villages and burgs which has a lot of non-muslim people. Some of these small dervish lodges are Şeyh Hayran, Emir Ahmet Zengânî, Hoca Yakut, Sultan Fakra, Seyyid Salih, Şehit Osman and Haydârihâne. These organizations are much far from modern life but, these lodges control worships, ways, bridges, alms houses, mills, etc. which are very important at that time. These lodges adjustment and neatness at rural areas which are far from nation authority.

Keywords
Small Dervish Lodges, Çoruh-Kelkit Dale, Emir Ahmet, Şeyh Hayran, Hoca Yakut, Şehit Osman, Hayderîhâ

Gelişmiş Arama


Duyurular

    Dergimizin 39-40. sayısı çıkmıştır.


Adres :İstanbul Tasavvuf Araştırmaları Merkezi (İSTAM) Küçük Çamlıca Mah. Çilehane Yolu Cad. No: 12 Üsküdar - İstanbul / TÜRKİYE
Telefon : Faks :
Eposta :bilgi@tasavvufdergisi.net - editor@tasavvufdergisi.net

Web Yazılım & Programlama Han Yazılım Bilişim Hizmetleri